Trong đời sống thể thao của người dân Việt Nam nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung, SEA Games (South East Asian Games – Đại hội Thể thao Đông Nam Á) từ lâu đã trở thành một “món ăn tinh thần” không thể thiếu. Mỗi kỳ đại hội diễn ra lại mang đến những trận cầu nảy lửa, những khoảnh khắc vỡ òa cảm xúc, vinh quang của các vận động viên và tinh thần đoàn kết của hơn 600 triệu dân trong khu vực.
Tuy nhiên, xung quanh đại hội thể thao lớn nhất khu vực này, vẫn có những thắc mắc căn bản nhưng vô cùng thú vị: SEA Games mấy năm 1 lần? Tại sao lại có mốc thời gian đó? Lịch sử hình thành và quy tắc xoay vòng host (nước chủ nhà) diễn ra như thế nào?
Bài viết toàn diện dưới đây sẽ giải đáp chi tiết tất cả những thắc mắc trên, đồng thời đưa bạn đọc qua một hành trình lịch sử đầy tự hào của thể thao Đông Nam Á.
Giải mã thời hạn tổ chức SEA Games
Không để bạn đọc phải chờ đợi lâu, câu trả lời chính thức và chính xác nhất cho câu hỏi: SEA Games mấy năm 1 lần đó là 2 năm một lần vào các năm lẻ.
Khác với các đại hội thể thao quy mô lớn hơn như Olympic (Thế vận hội Mùa hè) hay ASIAD (Đại hội Thể thao Châu Á) vốn được tổ chức theo chu kỳ 4 năm một lần, SEA Games chọn cho mình nhịp độ ngắn hơn – 2 năm một lần.
Lưu ý: SEA Games 31 tại Việt Nam do dịch Covid-19 nên lùi sang năm 2022, nhưng về bản chất chu kỳ gốc vẫn duy trì ở các năm lẻ.
Việc Liên đoàn Thể thao Đông Nam Á (SEAGF) lựa chọn chu kỳ 2 năm có những lý do chiến lược vô cùng quan trọng.
Điểm tựa duy trì phong độ cho vận động viên: Chu kỳ 4 năm của Olympic hay ASIAD là quá dài đối với vòng đời thi đấu đỉnh cao của nhiều vận động viên. Tần suất 2 năm/lần giúp các VĐV trong khu vực liên tục có cọ xát thực chiến, duy trì điểm rơi phong độ và tích lũy kinh nghiệm.
Bước đệm vươn ra châu lục và thế giới: SEA Games đóng vai trò là “cuộc tập dượt” chất lượng cao. Thông qua SEA Games, các quốc gia có thể rà soát lực lượng, phát hiện các tài năng trẻ để đầu tư trọng điểm cho các đấu trường lớn hơn như ASIAD hay Olympic diễn ra vào các năm chẵn tiếp theo.
Thúc đẩy giao lưu văn hóa và kinh tế định kỳ: Việc gặp gỡ 2 năm một lần giúp thắt chặt mối quan hệ hữu nghị, đoàn kết giữa các quốc gia trong khối ASEAN, đồng thời thúc đẩy du lịch và kinh tế của nước chủ nhà.
Nguồn gốc lịch sử: từ SEAP Games đến SEA Games
Để có được một SEA Games là gì và thể hiện sự hoành tráng như ngày nay, đại hội đã trải qua một lịch sử hình thành và phát triển kéo dài hơn nửa thế kỷ.
Thời kỳ SEAP Games (1959 – 1975)
Những bản tin tổng hợp số về thể thao đã cho thấy, tiền thân của SEA Games là SEAP Games (South East Asian Peninsular Games – Đại hội Thể thao Bán đảo Đông Nam Á).
Ý tưởng khởi xướng: Luông Sukhum Nalaemit – Phó Chủ tịch Ủy ban Olympic Thái Lan lúc bấy giờ – là người đưa ra ý tưởng thành lập một giải đấu thể thao dành riêng cho các quốc gia thuộc vùng bán đảo Đông Nam Á.
Mục tiêu ban đầu: Tăng cường sự hiểu biết, hợp tác và thắt chặt tình đoàn kết giữa các nước trong khu vực.
Kỳ đại hội đầu tiên: Được tổ chức tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 12/1959 với sự tham gia của 6 quốc gia sáng lập gồm: Thái Lan, Miến Điện (nay là Myanmar), Mã Lai (nay là Malaysia), Lào, Campuchia và Việt Nam Cộng hòa.
Ở thời kỳ này, SEAP Games cũng đã quy định chu kỳ tổ chức là 2 năm một lần.
Bước ngoặt đổi tên thành SEA Games (Từ 1977 đến nay)
Năm 1975: trước những biến động về địa chính trị tại khu vực, Liên đoàn SEAP Games đã xem xét việc mở rộng quy mô.
Năm 1977: Đại hội chính thức kết nạp thêm các quốc gia quần đảo là Indonesia và Philippines, đồng thời Brunei cũng tham gia.
Do không còn giới hạn trong khu vực “Bán đảo” (Peninsular), đại hội chính thức được đổi tên thành SEA Games (South East Asian Games) như chúng ta biết ngày nay.
Về sau, khi Đông Timor (Timor-Leste) trở thành quốc gia độc lập, họ cũng đã chính thức gia nhập ngôi nhà chung SEA Games từ năm 2003, nâng tổng số quốc gia tham dự lên 11 nước.
Nguyên tắc xoay vòng đăng cai (host) của SEA Games
Ngoài câu hỏi về SEA Games mấy năm 1 lần thì một trong những câu hỏi phổ biến khác là: Làm thế nào để quyết định nước nào sẽ đăng cai SEA Games tiếp theo?
Quy tắc bảng chữ cái Tiếng Anh
Theo điều lệ của Liên đoàn Thể thao Đông Nam Á (SEAGF), quyền đăng cai SEA Games được phân công dựa trên thứ tự bảng chữ cái Tiếng Anh (Alphabetical Order) tên của 11 quốc gia thành viên:
Brunei
Cambodia (Campuchia)
Indonesia
Laos (Lào)
Malaysia
Myanmar
Philippines
Singapore
Thailand (Thái Lan)
Timor-Leste (Đông Timor)
Vietnam (Việt Nam)
Ngoại lệ và sự linh hoạt thực tế
Mặc dù nguyên tắc bảng chữ cái là khung chuẩn, nhưng trong thực tế, không phải quốc gia nào đến lượt cũng có đủ điều kiện kinh tế, cơ sở hạ tầng hoặc ổn định trị an để tổ chức. Khi đó, nguyên tắc trao đổi hoặc rút lui sẽ được áp dụng.
Trường hợp từ chối/Xin hoãn: Nếu một quốc gia đến lượt nhưng không thể đăng cai (ví dụ Brunei từng nhiều lần xin hoãn do chưa chuẩn bị kịp cơ sở vật chất), quyền đăng cai sẽ được chuyển giao cho quốc gia kế tiếp trong danh sách hoặc một quốc gia tự nguyện đứng ra nhận trách nhiệm.
Trường hợp lịch sử của Campuchia: Campuchia dù là thành viên sáng lập từ năm 1959 nhưng do hoàn cảnh lịch sử và chiến tranh, phải đến năm 2023 (SEA Games 32), quốc gia này mới lần đầu tiên đăng cai thành công đại hội trên sân nhà.
Những cột mốc đặc biệt trong lịch sử SEA Games
|
Kỳ SEA Games |
Năm |
Quốc gia đăng cai |
Sự kiện nổi bật / Cột mốc lịch sử |
|
SEAP Games 1 |
1959 |
Thái Lan |
Kỳ đại hội đầu tiên, đánh dấu sự ra đời của thể thao khu vực. |
|
SEA Games 9 |
1977 |
Malaysia |
Kỳ đại hội đầu tiên đổi tên thành SEA Games, mở rộng kết nạp Indonesia và Philippines. |
|
SEA Games 22 |
2003 |
Việt Nam |
Việt Nam lần đầu tiên đăng cai và xuất sắc giành vị trí Nhất toàn đoàn. |
|
SEA Games 26 |
2011 |
Indonesia |
Lần đầu tiên đưa môn Vovinam (Võ cổ truyền Việt Nam) vào chương trình thi đấu chính thức. |
|
SEA Games 30 |
2019 |
Philippines |
Kỳ SEA Games có quy mô lớn nhất lịch sử về số lượng môn thi đấu (56 môn, 529 nội dung). |
|
SEA Games 31 |
2021 (2022) |
Việt Nam |
Kỳ SEA Games đặc biệt bị lùi 1 năm do đại dịch Covid-19, tổ chức thành công rực rỡ vào tháng 5/2022. |
|
SEA Games 32 |
2023 |
Campuchia |
Lần đầu tiên Campuchia đăng cai, gây ấn tượng với chính sách miễn phí vé xem, ăn ở cho đoàn thể thao. |
Thực trạng và những mặt hạn chế của SEA Games
Trong khi tìm hiểu những nội dung về SEA Games mấy năm 1 lần cho thấy, dù là lễ hội thể thao được mong chờ, SEA Games vẫn gặp phải nhiều luồng ý kiến phản biện từ giới chuyên môn và dư luận qua nhiều năm.
Hiện tượng “Ao làng” và căn bệnh thành tích
Một trong những điểm yếu lớn nhất của SEA Games là quyền hạn quá lớn của nước chủ nhà. Theo điều lệ, nước chủ nhà có quyền cắt giảm các môn thi đấu Olympic (như bắn súng, đua thuyền, thể dục dụng cụ…) nếu thế mạnh của họ không nằm ở đó, đồng thời đưa vào hàng loạt môn thể thao địa phương/dân gian ít phổ biến (như Cờ ốc, Arnis, Shuttlecock, Kurash…) để gom huy chương.
Nước chủ nhà thường xuyên dẫn đầu hoặc đứng top đầu bảng tổng sắp huy chương.
Chất lượng chuyên môn của một số môn thi đấu không phản ánh đúng trình độ châu lục hay thế giới.
Xu hướng cải cách hướng tới chuẩn Olympic
Nhận thức được “căn bệnh ao làng” này, Liên đoàn Thể thao Đông Nam Á và các nước thành viên (trong đó có Việt Nam, Thái Lan, Singapore) đang nỗ lực cắt giảm các môn thể thao lạ, hướng tới việc chuẩn hóa danh mục thi đấu theo bảng môn của ASIAD và Olympic.
Việt Nam tại SEA Games 31 (2022) đã nhận được sự tán thưởng lớn từ quốc tế khi chủ động tổ chức hầu hết các môn thi đấu trong chương trình Olympic và ASIAD, hạn chế tối đa việc đưa các môn lạ để lấy huy chương.
Hành trình của thể thao Việt Nam tại SEA Games
Giai đoạn tái hòa nhập (1989)
Sau khi đất nước thống nhất và bước vào thời kỳ Đổi mới, Việt Nam chính thức trở lại đấu trường SEA Games tại SEA Games 15 (năm 1989 tại Malaysia). Khi đó, đoàn thể thao Việt Nam chỉ giành được 3 HCB và 5 HĐD, xếp thứ 7/9 quốc gia tham dự.
Giai đoạn bứt phá mạnh mẽ
SEA Games 22 (Năm 2003): Lần đầu tiên Việt Nam đăng cai SEA Games và thi đấu bùng nổ để xếp Nhất toàn đoàn với 158 HCB.
Sự thống trị ổn định: Từ thập niên 2010 đến nay, Việt Nam luôn vững vàng trong Top 3 quốc gia mạnh nhất Đông Nam Á cùng với Thái Lan và Indonesia.
Những môn thể thao mũi nhọn: Việt Nam liên tục thể hiện sự thống trị ở các môn thể thao cơ bản như Điền kinh, Bơi lội, Vẫn bơi, Đua thuyền, Võ thuật và đặc biệt là sự xưng vương của cả hai đội tuyển bóng đá nam và bóng đá nữ.
Kết luận
Tóm lại, SEA Games được tổ chức 2 năm một lần vào các năm lẻ. Đây không đơn thuần là một giải đấu thể thao tranh huy chương, mà còn là nhịp đập giao lưu văn hóa, kinh tế và là biểu tượng cho tình đoàn kết của đại gia đình các dân tộc Đông Nam Á.
Dù vẫn còn những điểm cần cải thiện để nâng cao chất lượng chuyên môn tiệm cận trình độ thế giới, SEA Games vẫn giữ nguyên giá trị là bước đệm lịch sử, nơi ươm mầm cho những ước mơ thể thao bay cao, bay xa của thế hệ trẻ trong khu vực.
Nguồn: Sưu tầm
